soruşturma dosyası-1

Parayla Ne Ödenir? Psikodinamik Terapide Paranın İşlevi Üzerine Bir Soruşturma

Terapötik çerçevenin en görünür, ama en az konuşulan unsurlarından biri paradır. Seansların süresi gibi ücreti de genellikle en başta belirlenir ve ardından sanki o kadar da önemli değilmiş gibi geri çekilir. Ama para odada kalmayı sürdürür. Çoğu zaman konuşulmaz ama hissedilir. Ödenir, beklenir, eksik verilir, geç yatırılır ya da müzakereye açılır. Ve tüm bu hareketlerin her biri, bir tür söze dökülmemiş aktarım olarak işler. Çünkü para, analitik ilişkide yalnızca bir değişim aracı değil, öznenin içsel dünyasından taşan birçok anlamın taşıyıcısıdır.

Analiz, bilinçdışı arzunun ve çatışmanın ifşa olduğu bir alandır diyebiliriz. Fakat bu ifşanın gerçekleşmesi için bir yapı gerekir: zaman, mekan ve ilişkiyi sınırlayan bir çerçeve. Para da bu çerçevenin önemli bir unsurudur.

Alım satım aracı olduğu için soyut olanla kurduğu bağ daha karmaşık hale gelir. Seansın bedeli, sadece bir hizmetin karşılığı olarak değil, aynı zamanda görünmeyen bir şeyin temsili olarak da çalışır: ilgilenilmenin, duyulmanın, tutulmanın, kayıtsız kalmamanın, hatta bazen yalnızca var olmanın bedeli. Böylece ücret, analitik ilişkinin içinde adım adım bir anlam taşıyıcısına dönüşür. Her danışan, bu nesneye kendi içsel tarihini projekte eder.

Bazıları için para, verilmemiş olanın yerine konulan şeydir: erken dönemde yaşanmış bir yoksunluğun telafisi. Terapi burada, bir tür "geç gelen bakım" alanı haline gelir ve ücret, bu bakımın karşılığı gibi yaşanır. Ancak bu karşılık hissi, güvenli bir alışverişin rahatlığına değil, daha çok içsel bir boşluğun ya da suçluluğun bastırılmasına hizmet eder. Para, sevgi için verilen bir rüşvet, duyulmak için ödenen bir kefaret gibi işler.

Bu durumda, ücretin zamanında ve düzenli ödenip ödenmemesi yalnızca ekonomik bir davranış değil, içsel nesne dünyasındaki ilişkilerin tekrarı haline gelir.

Bazıları içinse para, "vermek zorunda kalma"nın öfkesini tetikler. Özellikle erken dönem ilişkilerinde bakım almak için sürekli bedel ödemek zorunda kalanlar, terapiyi de aynı biçimde deneyimleyebilirler. Analist burada çocukluğun taleplerine koşullu yanıt veren bir figüre hatta bazen bir sömürücüye dönüşür. Her ödeme, çocuklukta yaşanmış bir çaresizliğin, sevilmek için gösterilmesi gereken çabanın yeniden sahnelenmesidir. Ve o zaman ücret, yalnızca bir ödeme değil, bir travmanın tekrar üretimi haline gelir.

Çoğu zaman bu deneyim doğrudan dile gelmez, ama ödeme biçiminde, ses tonunda, erteleme ya da pazarlıkta kendini belli eder.

Bazı danışanlar seans sonunda parayı hemen çıkarıp verir; bazıları geciktirir, unutur ya da konuyu açmaktan kaçınır. Para burada, yalnızca el değiştiren bir nesne değil, sessiz bir duygulanım taşıyıcısıdır. Bazen öfkeyi, bazen minnettarlığı, bazen derin bir suçluluğu taşır.

Terapist sevilen, idealize edilmiş bir nesneyse, ondan para karşılığı bir şey almak nesnenin "saflığına" gölge düşürebilir. Bu da bazen danışanda terapistin "gerçekten orada olup olmadığına" dair kaygılar yaratır. Ücret bu noktada bir kırılma hattına dönüşür: terapi "satın alınan bir şey" midir, yoksa hak edilen bir karşılık mı? Bu kırılma, erken bakım deneyimlerinde yaşanan temel bir kusurla da ilişkilidir. Bazen hayatın çok erken bir döneminde, özne ihtiyaç duyduğu şeyin hiçbir zaman tam anlamıyla orada olmadığını, ama yine de onun için bir bedel ödemek zorunda kaldığını deneyimlemiştir.

Bu deneyim, terapötik ilişkiye taşındığında para, o hiç alınamamış olan şeyin hayal kırıklığını, belki de utancını yeniden uyandırır.

Para, yalnızca kırılganlıkları tetikleyen bir nesne değildir. Aynı zamanda tutan, taşıyan ve düzenleyen bir işlevi de vardır. Sabitlenmiş bir ücret, analitik çerçevenin sürekliliğini temsil eder. Bu tekrar eden yapı, danışanın öngörülebilirlik deneyimini içselleştirmesi açısından belirleyici olabilir. Zira gerçek güven, çoğu zaman tekrarın içinde kurulur. Her hafta aynı gün, aynı saatte, aynı odada ve aynı ücretle süren bir ilişki, çerçevenin taşıyıcılığını üstlenir. Böylece para yalnızca bir ödeme olmaktan çok, "ilişkinin maddi sürekliliği"nin işareti haline gelir.

Bu karmaşık dokunum içinde para, maddi bir nesne olarak değil, simgesel bir taşıyıcı olarak çalışır. Parayla neyin ödendiği sorusu bu nedenle asla yalnızca ekonomik bir soru değildir.

O sorunun içinde bir çocukluk tarihi, bir travma izi, bir yeniden düzenleme arzusu ve çoğu zaman dile gelmemiş bir kayıp taşır. Bu sebeple analizde ödenen para hiçbir zaman yalnızca seansın süresinin karşılığı değildir. Bazen duyulmanın, bazen tutulmanın, bazen cezalandırılmanın ya da cezalandırmanın, bazen onarılma arzusunun bir aracıdır. Çoğunlukla kırılgan ama aynı zamanda yetişkin yetişkine ilişkinin ve gerçeklik ilkesinin simgesel işaretidir.

Özetle psikoterapide para bir maliyet hesabı olmanın ötesinde neyin eksik, neyin fazla, neyin hala arzulanıyor oluşunun simgesel bir göstergesidir.